• Medewerkers in dienst van de Faculteit der Geesteswetenschappen of de Faculteit der Archeologie.
• Promovendi verbonden aan de facultaire Graduate Schools van de Faculteit der Geesteswetenschappen of de Faculteit der Archeologie.
• Personen die gebruik maken van faciliteiten van de Faculteit der Geesteswetenschappen of de Faculteit der Archeologie.
• Studenten die een onderzoeksmaster volgen bij de Faculteit der Geesteswetenschappen of de Faculteit der Archeologie, en die toestemming van hun begeleider hebben om hun onderzoek te laten toetsen.

​​​​​​​De commissie toetst geen studentonderzoek, d.w.z. onderzoek dat geheel in het kader van hun studie wordt uitgevoerd. De begeleider/docent is verantwoordelijk voor het beoordelen of onderzoek door studenten ethisch aanvaardbaar is.

In principe niet. De Commissie Ethiek toetst enkel voorgenomen onderzoek en dus geen lopend of afgerond onderzoek. Met ‘lopend’ wordt bedoeld dat de dataverzameling (inclusief veldwerk maar exclusief voorbereidend werk op locatie) al begonnen is. Neem bij twijfel contact op met de secretaris.

Het aanvraagformulier is in het Engels, en niet alle commissieleden spreken vloeiend Nederlands. Liever niet dus. Wil je het echt graag, check dan bij de secretaris of het kan.

Nee, de CE heeft geen eigen toetsingsrichtlijn, beleid, of handleiding. In grote lijnen hanteren we de gedragscodes van Nethics, de European Association of Archaeologists, en de European Commission. Ook heeft de Faculteit der Archeologie een eigen gedragscode voor veldwerk, en de Centre for Linguistics (FGW) een gedragscode voor onderzoek.

Steeds meer vaktijdschriften vragen om een bewijs van ethische toetsing als je een artikel bij ze aanbiedt, maar het komt nog regelmatig voor dat het onderzoek nooit is getoetst. Dit kan om verschillende redenen zijn gebeurd. Misschien begon je onderzoek vóór de oprichting van de CE (in 2018), of voordat de CE projecten van masterstudenten ging toetsen (in 2022). Misschien was je onderzoek destijds alleen bedoeld voor intern gebruik, bijvoorbeeld om een nieuwe onderwijsvorm te evalueren, en wil je nu alsnog publiceren. Misschien ben je het gewoon vergeten, of is er iets misgegaan in het aanvraagproces.

De CE toetst geen lopend of afgerond onderzoek, omdat dat weinig zinvol is. Goedkeuring of zelfs kritiek achteraf kan geen verschil meer maken in de uitvoering van het project, je kunt hooguit reflecteren op hoe je het voortaan anders zou doen. Bij hoge uitzondering kan de CE een afgerond project helpen evalueren en daar een geschreven verklaring op afgeven, maar zij doet dit alleen als a) de onderzoeker destijds geen toegang had tot ethische toetsing, én b) de projectdocumentatie dit redelijkerwijs toelaat. Voor alle andere gevallen geldt: jammer maar helaas.

Lang verhaal kort: nee. Het belangrijkste is dat betrokkenen bij je onderzoek écht begrijpen waar ze aan meedoen, en wat hun rechten zijn. In sommige situaties werkt het beter om dat mondeling te bespreken. Toestemming hoeft ook niet met een handtekening te worden bevestigd, dat kan ook verbaal of met het aanklikken van een knop of checkbox, zolang je maar bewijs kunt overleggen dat dit is gebeurd. Bespreek je toestemmingsproces met de Privacy Officer om te zorgen dat het rechtsgeldig is, en beschrijf het in je aanvraag.

Niemand is tégen ethisch onderzoek doen (hopen we). Maar over de precieze manier waarop je dat als onderzoeksgemeenschap het beste kunt waarborgen zijn de meningen soms verdeeld. De slager mag zijn eigen vlees niet keuren, dus dan kom je al snel uit op een commissie die -- naar goed wetenschappelijk gebruik -- op basis van peer review kan bijsturen. Omdat potentiële problemen en verbeteringen vaak op detailniveau zitten, de commissie vele aanvragen per jaar behandelt, én het voor alle betrokkenen fijn is om terug te kunnen vallen op een schriftelijke verslaglegging, heeft een geschreven uitvraag middels een formulier de voorkeur. Bij uitzondering kan een gesprek tussen de onderzoeker en de commissie een wenselijke aanvulling op het schriftelijke proces zijn. Als je dat graag wil, geef dat dan aan bij de secretaris, met onderbouwing.

Het datamanagementplan en de PrivacyQuickScan zijn recente aanvullingen op het toetsingsproces van de Commissie Ethiek. Een DMP wordt vaak al gevraagd door de subsidiegever, of door het Training & Supervision Plan (van promovendi). Veel van de keuzes die in je DMP worden vastgelegd, van de beveiliging van je data tot de mate waarin je die deelt en openbaar maakt, hebben ook ethische consequenties.

De PrivacyQuickScan (en, waar nodig, het DPIA) zijn onze manier om te voldoen aan de wettelijke verplichting om de redenen voor en omgang met persoonsgegevensverwerking goed te onderbouwen. Het beginsel dat iemands persoonlijke levenssfeer eerbiedigd en hun privacy beschermd moet worden geldt al langer als pijler van de onderzoeksethiek, maar sinds de invoering van de GDPR (in Nederland: de UAVG) is het ook een juridische plicht. De privacywet deelt veel van haar fundamentele principes met onderzoeksethiek. Is die extra toetsingsstap dan niet dubbelop? Nee: de sterk gedigitaliseerde samenleving en wetenschapspraktijk, in combinatie met almaar toenemende surveillance door overheden en bedrijven, versterken de risico’s voor deelnemers van onderzoek op manieren die soms moeilijk in te schatten of te voorspellen zijn. Het doel is niet zozeer om risicoloos onderzoek te doen – een praktisch onmogelijke opgave – maar om verantwoordelijkheid te nemen.

Ja, dat kán. (De Nederlandse gedragscode wetenschappelijke integriteit gebiedt wel dat je dat netjes aangeeft.) Maar moet je het willen?

Natuurlijk stellen we heldere, begrijpelijke tekst op prijs, maar we beoordelen aanvragen niet op spelling, grammatica, of stijl. We willen bovenal zien dat de onderzoeker écht heeft nagedacht over de ethische aspecten van hun werk. Automatisch gegenereerde antwoorden geven blijk van het tegenovergestelde. Doe dit alsjeblieft niet.